SpringTime

Jak zwykle wygląda sprawa odżywek białkowych dla początkujących

Wiele osób które dopiero zaczynają swoją przygodę z kulturystyką fitness i treningami na siłowni jest przekonana że jednie białko spożywane w dużych ilościach może zapewnić wzrost siły i masy mięśniowej. Na siłowni dowiadują się od kolegów że oprócz treningów będzie musiał codziennie zjadać ogromne ilości białek jaj, piersi z kurczaka i biały ser a do tego oczywiście 2 razy dziennie odżywka białkowa wymieszana w szejkerze. Do tego koledzy z siłowni doradzą cały zestaw aminokwasów. Aminokwasy rozgałęzione w dużej ilości przed i po każdym treningu, a jeśli interesuje nas szybki wzrost masy mięśniowej to należy dodać jeszcze dodatkowe aminokwasy, takie jak arginina, glutamina, tauryna, ornityna itd. kulturystykę

Zapalony przyszły kulturysta wychodzi z siłowni i kieruje się do sklepu z odżywkami kupić wszystkie niezbędne suplementy. Teraz trzeba tylko przestrzegać zaleceń kolegów z siłowni i czekać na efekty: beztłuszczową masę mięśniową, zwiększoną siłę i wspaniałą sylwetkę.

Białko to z pewnością jeden z najcenniejszych składników pokarmowych. Białko to podstawowy materiał budulcowy tkanki mięśniowej, nerwowej i gruczołowej, wychodzi w skład płynów ustrojowych, krwi, enzymów i hormonów, a także uczestniczy w ważnych procesach regulacyjnych i transportowych. Jego niedobór w diecie prowadzi do zahamowania rozwoju fizycznego i psychicznego, oraz zmniejszenia odporności na choroby zakaźne. Na szczęśnie obecny sposób żywienia w krajach rozwiniętych rzadko sprzyja powstawaniu niedoborów białkowych.

Zapotrzebowanie na białko

Zwiększone zapotrzebowanie na białko występuje u dzieci, młodzieży i kobiet w ciąży, czyli w przypadkach kiedy mamy do czynienia z intensywną budową i rozwijaniem się organizmu. Ponieważ w niektórych dyscyplinach sportu, a zwłaszcza kulturystyce, kładzie się szczególny nacisk na rozwój masy mięśniowej, zwiększona podaż białka jest jak najbardziej uzasadniona. Fakt ten nie usprawiedliwia jednak pewnych żywieniowych dewiacji, jakie można zaobserwować, zwłaszcza u osób uprawiających  amatorsko.

Czy napewno faszerowanie się białkiem przez cały dzień pomoże zbudować wymarzoną masę mięśniową? Wręcz przeciwnie może przynieść odwrotne skutki. Mięśnie zbudowane są z białka ale proces budowy tkanki mięśniowej jest bardziej skomplikowany.

Zapotrzebowanie na białko u poszczególnych osób jest bardzo różne i uzależnione od wielu czynników, szczególnie żywieniowych, takich jak: skład diety, zawartość węglowodanów i tłuszczów w pożywieniu oraz sama jakość białka.

Ile białka powinni przyjmować sportowcy i w jakich proporcjach do węglowodanów

Z przeprowadzonych badań fizykochemicznych wynika, że do syntezy 1 g białka z aminokwasów, dostarczanych wraz z pokarmem, ustrój człowieka potrzebuje ok. 24 kcal (100 kJ) energii, którą powinien czerpać ze źródeł poza białkowych, czyli z rozkładu węglowodanów i tłuszczów.

W przeciwnym razie organizm będzie wykorzystywał, jako źródło energii część aminokwasów, dostarczanych z pokarmem i tym samym będzie zmniejszać się ich pula do syntezy białek mięśniowych.

Kaloryczność diety, która zawiera 240 g białka, teoretycznie powinna wynosić ok. 6000 kcal, co niestety przewyższałoby prawie o 100% rzeczywiste zapotrzebowanie na energię przeciętnej osoby. W konsekwencji następowałby nie tyle przyrost masy mięśniowej, co przede wszystkim tkanki tłuszczowej. Oto dlaczego zawodnik w okresie budowania masy mięśniowej może ważyć 20 kg i więcej niż podczas zawodów.

Tak więc dla zapewnienia prawidłowego przebiegu procesów anabolicznych w ustroju muszą być zachowane przede wszystkim odpowiednie proporcje pomiędzy ilością dostarczanego białka a ogólną kalorycznością diety, z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb energetycznych organizmu. W związku z tym białko powinno stanowić ok. 12-15% całkowitej kaloryczności diety. Tak więc w diecie przeciętnej osoby, której zapotrzebowanie energetyczne waha się w granicach 3500 kcal, białko powinno dostarczać ok. 525 kcal, co da ok. 130 g. Dla osoby ważącej 80 kg będzie to stanowić ok. 1,63 g/kg masy ciała. Wzrost spożycia białka może być uzasadniony jedynie zwiększonym zapotrzebowaniem kalorycznym. Z pewnością dieta wielu sportowców wyczynowych, których treningi są bardzo częste i intensywne, wymaga uwzględniania wysokich ilości białka, jednak i tutaj zalecany jest rozsądek.

Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że dieta wysokobiałkowa wyraźnie nasila utlenianie leucyny, jednego z głównych aminokwasów biorących udział w metabolizmie tkanki mięśniowej. Wyniki te dowodzą, że spożywanie nadmiaru białek wcale nie powoduje ich magazynowania w postaci masy mięśniowej, lecz są one po prostu spalane.

W innych z kolei badaniach wykazano, że wysoka ilość białka wcale nie sprzyja jego magazynowaniu, jeżeli nie będzie odpowiedniej podaży węglowodanów w diecie. Badania te przeprowadzono na dwóch grupach początkujących kulturystów, którzy byli na dietach o jednakowej kaloryczności, z tym, że pierwsi z nich otrzymywali dietę wysokobiałkową (2,62 g biała/1 kg masy ciała), drudzy z kolei dietę wysokowęglowodanową, która zawierała 1,35 g białka/ 1 kg masy ciała. Autorzy badań wykazali, że przyrost masy mięśniowej w obu grupach był jednakowy, co potwierdza fakt, że wcale nie ilość białka jest decydującym czynnikiem gwarantującym wzrost umięśnienia.

W ostatnich latach, wśród osób uprawiających kulturystykę i sporty siłowe, daje się zauważyć także wyraźne zainteresowanie nie tylko wysokim spożyciem białka, ale także suplementacją poszczególnymi aminokwasami. Dodawane są do codziennej diety, głównie w celu stymulacji wydzielania hormonu wzrostu oraz zwiększenia syntezy białek mięśniowych.

Badania naukowe testujące zapotrzebowanie na białko u sportowców.

Celem wielu badań było ustalenie zapotrzebowania na białko dla ludzi prowadzących siedzący tryb życia. W celu poprawy istniejącej formy opisu diety wprowadzono wartość RDA (Recommended Dietary Allowance)= 0,8 g/kg/dzień -dla dorosłego człowieka (Lemon 1989 za Lemon i wsp 1982). W jednym z badań stwierdzono iż dawka 125% RDA okazała się dostateczna do wymagań żywieniowych ludzi nie uprawiających żadnych ćwiczeń. (Lemon 1989 za Gontzea 1974). Jednak, gdy osoby te rozpoczęły trening kolarski, okazało się, że pomimo dopływu dostatecznej ilości energii te ilości białka były niedostateczne. Niektóre dane sugerują, że to zwiększone zapotrzebowanie na białko występuje tylko przez kilka pierwszych tygodni od rozpoczęcia treningu, (Lemon 1989 za Tood i wsp. 1984, Butterfield 1987), inne badania natomiast wykazują bardziej intensywny wzrost zapotrzebowania na białko podczas wysiłków wytrzymałościowych w czasie rocznego cyklu treningowego. (Lemon 1989 za Friedman i Lemon 1989, Tarnopolsky 1988) Trzeba też pamiętać, że w sporcie oprócz obciążeń fizycznych mamy do czynienia z obciążeniami psychicznymi, którym podlegają zawodnicy podczas intensywnych treningów i zawodów. Działanie czynnika stresowego powoduje wzrost wydatku energetycznego o 26 -29%, to z kolei zwiększa przemianę białkową. (Bolgariew i wsp. 1985)

Kris-Etherton (1989) za Lemon (1987) szacuje zapotrzebowanie na biało o conajmniej 50% większe niż RDA, 0,8 g/kg masy ciała/dzień. Sportowcy powinni konsumować od 1,8 - 2.0 g białka /kg/dzień. Zawodnicy, którzy próbują schudnąć także wymagają zwiększonych ilości protein, gdyż są one spalane do uzyskania energii. I tak np. osoba ważąca 70 kg, której wydatek energetyczny wynosi 5000 kcal/dzień, powinna dostarczyć 2,16 g białka kg/dzień. Economes (1993) za Brouns i wsp. (1987), (1989) uważają, że niektórzy wytrzymałościowcy potrzebują 200% RDA tj. 1.6 g/kg/dzień.

Aminokwasy

Spożywanie aminokwasów opóźnia zmęczenie ośrodkowego układu nerwowego oraz spowalnia procesy kataboliczne powstające podczas treningu. Zmęczenie układu nerwowego podczas intensywnego wysiłku fizycznego powodowane jest między innymi zwiększaniem się we krwi ilości tryptofanu w stosunku do aminokwasów rozgałęzionych, które są intensywnie utleniane. W konsekwencji nadmiaru tryptofanu zwiększa się w mózgu produkcja serotoniny - neuroprzekaźnika, który może istotnie powodować uczucie zmęczenia. Podawanie aminokwasów rozgałęzionych powinno niwelować ten niekorzystny efekt. Niestety większość prowadzonych prac naukowych tego nie potwierdza. Bardziej korzystny wydaje się efekt działania aminokwasów rozgałęzionych na zmniejszanie treningowego katabolizmu białek mięśniowych, ale wymaga to niestety jeszcze dodatkowych badań.

Więc ile barć białka?

Aby białka zostały właściwie wykorzystane przez ustrój, musi zaistnieć pokrycie zapotrzebowania na energię przez węglowodany i tłuszcze tak, by organizm nie zużywał białka na cele energetyczne ponad niezbędne fizjologiczne ilości. I tak z badań wynika, iż u wysoko wytrenowanych zawodników pokrycie 10-15% ogólnego zapotrzebowania energetycznego jest pochodzenia “białkowego”.

Podsumowując aspekt zapotrzebowania osób ćwiczących na białko należy stwierdzić, że trening fizyczny wymaga dostarczania w diecie większych ilości tego składnika pokarmowego, zwłaszcza u osób młodych. Ogólne normy, które przewidziane są dla przeciętnego człowieka, mogą być niewystarczające, jednak nie ma żadnych podstaw naukowych do tego, aby spożywać więcej niż 2-3 gramy białka na kg masy ciała w sporcie wyczynowym i więcej niż 2 gramy kg masy ciała podczas ćwiczeń amatorskich. Białko powinno stanowić nie więcej niż 12-15% ogółu energii. Należy zwrócić szczególną uwagę na odpowiednią jakość białka. Ponad 50% powinno stanowić białko pochodzenia zwierzęcego

Nadmiar białka nie jest bezpieczny dla zdrowia!

Białko spożywane w ilościach przekraczających fizjologiczne potrzeby organizmu, nie tylko nie przyczynia się od poprawy wyników sportowych, ale także może powodować poważne zaburzenia zdrowotne.

Zbyt duże spożycie białka prowadzi do niepełnego przyswajania i utleniania aminokwasów, co obciąża dodatkowo wątrobę i nerki. Wątroba jest narządem, gdzie odbywa się zasadniczy proces rozkładu białek pokarmowych, nerki z kolei usuwają powstałe produkty metabolizmu. Nadmiar białka może zatem wpływać bardzo niekorzystnie na funkcjonowanie tych narządów.

Przy wysokim spożyciu białka zwiększa się proces filtracji w kanalikach nerkowych, co może być przyczyną utraty znacznych ilości wody i wapnia z organizmu. W pewien sposób można zapobiegać temu niekorzystnemu procesowi, np. poprzez wypijanie większej ilości płynów oraz spożywanie produktów bogatych w wapń (mleko i jego przetwory). Niestety większość kulturystów ogranicza spożywanie produktów nabiałowych, a co ‘mądrzejsi’ eliminują je całkowicie z diety. Niekorzystny proces utraty wody z organizmu może powodować zagęszczanie się moczu, co przy diecie wysokobiałkowej może być przyczyną licznych schorzeń układu moczowego.

No Comments »